مدرسه علمیه الزهراء گیلان غرب

مصاف عقل و عشق در شخصيّت ممتاز امام خميني(قدس‌سره)

برخي از بزرگان اهل معرفت[1] نيز سخني داشتند كه در لابه‏ لاي آثار آنها به جا مانده است. آنها گفته‏ اند كه آنچه را ديگران جهاد اكبر مي‏ نامند، «جهاد اوسط» است؛ و آنچه را ديگران هجرت كبرا مي‏ پندارند، «هجرت وسطا» است. از آنجا كه آنان مراحل بالاتر را نديده اند، اين مرحله را جهاد اكبر پنداشته اند و چون جلوتر نرفته اند، اين مرتبه را هجرت كبرا دانسته اند. حال، اگر كسي كوچ كند و جلوتر برود، خواهد ديد كه راه همچنان مانده است.
«جهاد اكبر» اين نيست كه انسان بكوشد خوب، عادل و باتقوا باشد، بلكه اين مرحله «جهاد اوسط» است؛ «جهاد اكبر» آن است كه انسان به جايي برسد كه از شرّ «عقل» نجات يابد و از بند «استدلال» و از خطر «برهان» برهد، و به وادي «عشق» پابگذارد.
اگر انسان درصدد اين باشد كه هميشه با فكر كار كند، در جهاد اوسط مانده وگرفتار عقل است و «عاقل» است؛ نه «عارف» و «عاشق» و «محبّ دوست». او هنوز در محور فكر و در مدار عقل به سر مي‏برد، زيرا گرچه توانسته است از گزند جهل رهايي يابد، هنوز نتوانسته است عقل را رام كند. اگر كسي عادل، باتقوا و آدم خوبي شود، به هجرت وسطا موفق شده است؛ نه هجرت كبرا. «هجرت كبرا» آن است كه انسان از مرحله عدل و تقوا بالاتر رود و به مرتبه والاي «محبّت» برسد. انسانِ «محب»، دست و سر را در راه محبوب فدا مي‏كند و هرگز نمي‏گويد كه مثلاً «اين جنگ نابرابر است»، يا «با دست خالي نمي‏توان با طاغوتيان به نبرد پرداخت».

سخن كساني كه در حصار عقل گرفتارند و با برهان و استدلال قدم برمي‏دارند، اين است كه در شرايطي كه هيچ عِدّه و عُدّه‏اي نباشد و دشمن در اوج قدرت باشد، بايد تقيّه كرد و سكون و سكوت را بر جوش و خروش ترجيح داد! امّا هر كه از اين مرحله بگذرد و بگويد «بايد دست و بال «عقل» و فكر را بست، تا «عشق» پرواز كند»، به «جهاد اكبر» رسيده و از «جهاد اوسط» نجات پيدا كرده و به «هجرت كبرا»
رسيده و از هجرت وسطا نجات يافته است، لذا آنچه را ديگران «جهاد اكبر» مي‏ پنداشتند، در نگاه امام راحل «جهاد اوسط» است و آنچه را ديگران هجرت كبرا مي‏ پنداشتند، به نظر ايشان هجرت وسطا خواهد بود.

[1] ـ انوار الحقيقه و اطوار الطريقه و اسرار الشريعه، ص 727 ـ 730.

منبع:

کتابخانه دیجیتال اسراء، بنيان مرصوص امام خميني (رحمة الله علیه)،آ یت الله جوادی عاملی، صفحه 54 ، 55 و 56.

امام موسی کاظم علیه السلام  می فرمایند:

مَن اَراد ان یکون اقوی الناس فلیتوکل علی الله؛

هر که می خواهد که قویترین مردم باشد بر خدا توکل نماید .

بحاالانوار، ج71، ص143

حضرت امام موسى بن جعفر (علیه السلام) فرمودند:

پیروان ما از چهار چیز بی نیاز نیستند: ١ـ سجاده‏ اى که بر روى آن نماز خوانده شود٢ـ انگشترى که در انگشت باشد ٣ـ مسواکى که با آن دندان‌ها را مسواک کنند ۴ـ تسبیحى از خاک مرقد امام حسین (ع ).

منبع : تهذیب الاحکام، ج 6، ص 75.

دل بردی از من به يغما، ای ترک غارتگر من
ديدی چه آوردی ای دوست، از دست دل بر سر من

عشق تو در دل نهان شد، دل زار و تن، ناتوان شد
رفتی چو تير و کمان شد، از بار غم پيکر من

می‌سوزم از اشتياقت، در آتشم از فراقت
کانون من، سينه من، سودای من، آذر من

من مست صهبای باقی، زان ساتکين رواقی
فکر تو در بزم ساقی، ذکر تو رامشگر من

دل در تف عشق افروخت، گردون لباس سيه دوخت
از آتش آه من سوخت، در آسمان اختر من

گبر و مسلمان خجل شد، دل فتنه آب و گل شد
صد رخنه در ملک دل شد، ز انديشه کافر من

شکرانه کز عشق مستم، ميخواره و می‌پرستم
آموخت درس الستم، استاد دانشور من

در عشق، سلطان بختم، در باغ دولت، درختم
خاکستر فقر تختم، خاک فنا افسر من

اول دلم را صفا داد، آيينه‌ام را جلا داد
آخر به باد فنا داد، عشق تو خاکستر من

تا چند در های و هويی، ای کوس منصوری دل
ترسم که ريزد بر خاک، خون تو در محضر من

بار غم عشق او را گردون نيارد تحمل
چون می‌تواند کشيدن اين پيکر لاغر من

دلم دم ز سر صفا زد، کوس تو بر بام ما زد
سلطان دولت لوا زد، از فقر در کشور من

صفای اصفهانی

چارلز ديکنز (نويسنده انگليسي):

اگر منظور امام حسين(ع) جنگ در راه خواسته‌هاي دنيايي خود بود، من نمي‌فهمم چرا خواهران و زنان و اطفالش به همراه او بودند. پس عقل چنين حکم مي کند که او فقط به خاطر اسلام فداکاري کرد.